مرکب ادبا همانند مرکب علما تأثیر بزرگی بر راه فلسطین میگذارد
حماده: نویسنده با قلمش برای آزادسازی فلسطین مقاومت میکند.
به گزارش روابط عمومی جایزه جهانی ادبیات فلسطین طراد حماده، متولد 1948، عضو اتحادیۀ نویسندگان لبنان و عضو هيئتامنای مؤسسۀ القدس العالمیه بوده و نایبرئیسی شورای سیاستگذاری جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین را برعهده دارد. این جایزه در آبانماه سال 1397 با تصمیم جمعی از تشکلهای فرهنگی و اتحادیههای نویسندگی و نشری کشورهای مختلف تأسیس شد و تلاش میکند تا از بهترین آثار منتشرشده دربارۀ فلسطین تقدیر به عمل آورد. دومین دورۀ این جایزه بهتازگی در آذرماه 1403 در بغداد برگزار شد. به همین مناسبت با طراد حماده، نویسنده و ادیب و شاعر لبنانی، در خصوص این جایزه گفتوگویی کردهایم که در ادامه میخوانید.
از نحوۀ آشناییتان با جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین بگویید.
به ابتکار گروهی از نویسندگان و شاعران و اتحادیههای ناشران و نویسندگان و اهل قلم، کنفرانسی عمومی در پایتخت ایران برگزار شد تا تأسیس جایزهای جهانی و ادبی بررسی شود که دربارۀ فلسطین تولید محتوای ادبی کرده و نویسندگان را برای پرداختن به مسئلۀ فلسطین تشویق کند. پس از مذاکراتی که چند روز به طول انجامید، با برگزاری این جایزه موافقت و توافق شد که هر دو سال یک بار به آثار ادبی در قالب رمان، داستان کوتاه، ادبیات کودک و خاطرات اهدا شود. شورایعالی جایزه و نُه عضو آن انتخاب و منصوب شدند و اعضای شورا دکتر میثم نیلی را بهعنوان رئیس، اینجانب را نایبرئیس و دکتر محسن پرویز را دبیر علمی این جایزه انتخاب کردند. دربارۀ روش کار و انتشار جایزه و تمام گامهای ضروری آن توافق صورت گرفت و برای اعلام برنامهها، کنفرانسهای مطبوعاتی در بیروت و دمشق برگزار شد که با استقبال گستردۀ ادبا و اتحادیههای نویسندگان و ناشران و روشنفکران مواجه گردید.
ارزیابی شما از ضرورت وجود یک جایزۀ ادبی جهانی با موضوع فلسطین چیست؟
جایزۀ ادبیات فلسطین از عدالت و تقدس آرمان فلسطین و داستان ظلم و بیعدالتی تاریخی که بر مردمش وارد شده است، حکایت میکند؛ چون درد ماندگار است و هرگز وجدان جهانی را رها نکرده و فلسطین از دریا تا رود، فراموشنشدنی است. هدف جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین شناخت برجستهترین آثار ادبی منتشرشده با موضوع فلسطین و مقاومت و بیتالمقدس و همچنین تکریم نویسندگان و ادبا در تمام نقاط جهان است که با قلمهایشان از فلسطین دفاع کردهاند. بر این اساس، برپایی جایزهای دربارۀ ادبیات فلسطین و فداکاریهای مردم فلسطین و مقاومت همخوانی دارد و این ادبیات جایگاه والایی میان ادبیات جهان خواهد داشت.
به نظر شما جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین چه تأثیری بر آگاهیبخشی جهانیان در خصوص مسئلۀ فلسطین دارد؟
تولیدات ادبی بر آگاهی و شکلگیری افکار عمومی تأثیر میگذارد و در شعر و رمان و داستان و هنرهای زیبا نیز پدیدار میشود. یکی از کارکردهای مهم جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین، تبیین حقیقت آرمان فلسطین و همچنین افشای بیعدالتی در حق مردم این سرزمین و تلاش برای بیرون راندن اشغالگر و آزادسازی فلسطین و بازگرداندن حقوق و سرزمین به صاحبان اصلی آن است که به وسیلۀ ادبیات، جهان بیشتر آگاه خواهد شد.
آیا جایزۀ فلسطین در کشور شما، منجر به رونق تولیدات ادبی در حوزۀ مقاومت و فلسطین شده است؟
تولیدات ادبی دربارۀ فلسطین در لبنان، بهدلیل پیوند میان این دو کشور همیشه شکوفا بوده است؛ دو برادر صمیمی که تاریخ مشترکی دارند و در ادبیات با یک زبان سخن میگویند. لبنان تمام مراحل مقاومت فلسطین را شناخته و در آن مشارکت کرده و فداکاریهای بزرگی انجام داده است. بیشتر روشنفکران فلسطینی در عصر رنسانس در بیروت تحصیل کردند. غسان کنفانی ادبیات خود را در بیروت نوشت. محمود درویش مهمترین اشعارش را در در بیروت سرود. بیروت، ستاره و خیمۀ ماست. ادبیات داستانی لبنان حول فلسطین میچرخد و نمونههای زیادی از این پیوند ادبی وجود دارد. ادبیات شاعران جنوب، کوهی است که ارتباط قوی با فلسطین دارد. به همین دلیل، بیروت محل اعلام اولین دورۀ جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین بود.
در کشور شما چه برنامهریزیها و اقداماتی برای رونقبخشی به تولید کتاب با موضوع فلسطین صورت گرفته است؟
مشارکت لبنان در جایزۀ جهانی ادبیات فلسطین مشارکتی اساسی بود. ما تلاش کردیم تا با نویسندگان، ادبا، شاعران، روشنفکران و اهالی قلم برای مشارکت در جایزه ارتباط برقرار کنیم. مشارکت لبنان مهم و چشمگیر بود و لبنان و فلسطین را در خارج از کشور گرد هم آورد. کار ما بر سه اصل ارتباط با ادبا و نویسندگان، ارتباط با اتحادیههای نویسندگان و ارتباط با اتحادیۀ ناشران استوار بود. ارتباط با جوامع ادبی و فرهنگی و با نویسندگان جوان در دانشگاهها در دورۀ اول نتایج خود را نشان داد و بهدنبالش، مشارکت جوانان آشکار و محسوس بود.
چه الگوها و روشهایی برای جریانسازی در تولید کتاب با موضوعی همچون فلسطین وجود دارد؟
برای ارتباط با نویسندگان از چندین کشور عربی و جهانی اقدام کردیم. نمیتوان یک برنامۀ ثابت برای نویسندگی تعیین کرد؛ بلکه باید برنامهای ارائه کرد که به پرورش توانمندیهای خلاقانه کمک کند. در راستای انگیزهبخشی و چاپ و تشویق به ترجمه به زبانهای دیگر، تریبون، تبلیغ، اطلاعرسانی، انتشار و بازاریابی را برای نویسنده فراهم میکنیم. همچنین تشویق به انجام مطالعات انتقادی نیز اهمیت دارد. ترغیب برای برپایی نشستهای نقد ادبی، انگیزهبخشی به خوانندگان و تأمین حضور کتاب، نیازهای اساسی در حمایت از تولید ادبی و تقویت خلاقیت نویسندگان است.
موفقیت یک جایزۀ ادبی برای تأثیرگذاری بر مخاطب جهانی چه الزاماتی دارد؟
هویت این جایزه، جهانی است و آثار را به تمام زبانها میپذیرد. زبانهای اسلامی مانند عربی، فارسی و ترکی زبانهای اصلی هستند؛ اما ترجمۀ آثار به زبانهای جهانی، جایگاه بینالمللی جایزه را تثبیت میکند. همچنین، سطح کتابهایی که جایزه را دریافت میکنند، نقشی اساسی در جهانیشدن آن دارند و شفافیت مدیریت بهویژه در انتخاب کمیتههای داوری و ارزیابی اهمیت زیادی دارد. این جایزه موقعیت و احترام جهانی خود را اینگونه به دست میآورد. باید بدانیم که ما در دنیای جوایز ادبی تنها نیستیم و جایگاهمان را باید از نظر کیفیت با جوایز دیگر مقایسه کنیم. این جایگاه به توانایی ما در پیگیری و تبلیغ، اطلاعرسانی، چاپ، ترجمه و انتخاب کمیتههای داوری معتبر بینالمللی بستگی دارد. همچنین، باید اصول و قواعدی را وضع کنیم که به جایزۀ ما هویت جهانی و بینالمللی بدهد.
این جایزه تا چه حد بین کشورها و ملتها شناخته شده است؟ چه پیشنهادهایی برای تقویت جایزه و دیده شدن و مؤثر بودن هرچه بیشتر آن دارید؟
با وجود مشکلاتی همچون همهگیری کرونا و همچنین جنگ غزه و تحولات و تغییرات و مشکلات ارتباطی که در این مرحله با آن روبهرو بودیم، سازماندهی کار شورای جایزه و توان مالی و روش تأمین آن، مسائلی است که نیاز به بررسی دارند تا به هدف جهانیشدن جایزه و جایگاه بینالمللی آن دست یابیم.
روایت مظلومیت و حماسۀ ملت فلسطین و ظلم و تجاوز رژیم صهیونیستی در کنار جنگ نظامی مجاهدان چقدر اهمیت دارد؟
مهمترین اهداف برپایی جایزه اجرای عدالت در خصوص فلسطین و مظلومیت مردم این سرزمین است و همانطور که گفتیم، این از قواعد برپایی جایزه بود و از اهداف تولید ادبی دربارۀ فلسطین باقی خواهد ماند. جهاد تبیین در این زمینه اساسی است. نویسنده با قلمش برای آزادسازی فلسطین مقاومت میکند. مرکب ادبا همانند مرکب علما تأثیر بزرگی بر راه فلسطین میگذارد.
میزان تأثیر این جایزه را در ترغیب نویسندگان و ناشران برای تولید کتاب در زمینۀ فلسطین در کشور خودتان چگونه ارزیابی میکنید؟
میزان مشارکت لبنان در این فعالیت بستگی به میزان شرکت نویسندگان لبنانی و فلسطینیان مقیم لبنان دارد. تعیین موضوعات و ضرورت مشارکت ادبیات مقاومت لبنانی بهویژه در جبلعامل، به موضوعات جایزه مربوط میشود. همچنین، روشهای ارتباطی و شیوۀ پذیرش نامزدهای جایزه نیز نیاز به مطالعه دارد. طوفانالاقصی و حملۀ تجاوزکارانه بر فلسطین، لبنان، یمن، عراق و ایران و فداکاریهای بزرگ و بیسابقهای که شاهدش بودیم، ادبیات جدیدی به وجود خواهد آورد که حول فلسطین میچرخد. در کنار آنچه از ادبیات دفاع مقدس در ایران تولید میشود، شرایط و روند بیسابقۀ جنگ، تولید ادبیات را تسریع خواهد کرد؛ ازاینرو پیشنهاد میکنم در دورۀ دوم این جایزه، از آنچه در برنامۀ قبلی اعلام شده است، فراتر برویم و فضای مشارکت را برای تولید ادبیات جدید باز کنیم و آثار تا سال 2024 پذیرفته شوند؛ چراکه وقایع جنگ، شرایط برنامۀ قبلی را از نظر زمانبندی تغییر داده است.